حصیر بافی گیلان یا حصیر زیراندازی نرم و سبک و گاه زبر و خشن، بافته شده از الیاف گیاهی و برگرفته از طبیعت است و سده هاست که مورد استفاده قرار گرفته و بازار صنایع دستی گیلان نیز از آن بی نصیب نبوده است. متأسفانه خاصیت آسیب پذیري زودهنگام آن بر اثر نم و رطوبت فراوان در مناطق شمالی، باعث شده تا اسناد و مدارک معتبری از پیدایش و آغاز بهره وری حصیر بافی گیلان در دست نباشد. برای شناخت تاریخچه ی آن باید به منابع مکتوب چند سده ی اخیر استناد کرد.

برای نمونه، مرحوم علامه دهخدا در لغت نامه، به نقل از حدودالعالم درباره ی حصیر بافی گیلان آورده است: «و از وی (شهرک مامطیر دیلمان) حصیری خیزد سطبر و نیکو و از آمل (به طبرستان) حصیر طبری و … خیزد و از این ناحیت گیلان، جاروب و حصیر و مصلای نماز و ماهی افتد که به همه جهان برند» (لغت نامه: ذیل حصیر).

در سفرنامه ی استراباد و مازندران و گیلان آمده است: «انزلی – غازیان – اهل شان حصیر می بافند و قليل ابریشم و کنجد  و… میان پشته حصیر هم می بافند، ولی به پای حصیر غازیان نمی رسد» (میرزا ابراهیم گیلانی: ص ۲۰۱).

سیف الدوله نیز در سفرش به مکه، با گذشتن از گیلان چنین نقل می کند که: «اسباب خانه و زندگانی اهل این ولایت (گیلان) بیشتر از چوب و برگ درخت و علف جنگل است. ظروف و اسباب طبخ آنها از گل است حصیرهای خوب از علف میبافند» (ص ۳۷). مارسل بازن نیز نوشته است: «عامل دیگری که به رشت گیلان ویژگی غیرقابل انکاری می دهد، اهمیت فعالیت حصیر بافی است.» (صص ۲۵۹، ۴۲۶).

کیفیت و شهرت حصیر گیلان و ماد اولیه آن

با توجه به نمونه های دیگر، مشخص می گردد که در سده های گذشته حصیر بافی گیلان از کیفیت و شهرت بسزایی برخوردار بوده است. امروزه این دست بافته ها بدون هیچ تغییری در شیوه ی بافت، و با حفظ سنت های دیرینه ی گذشتگان، به مردان و زنان گیلان کنونی رسیده است. بافندگان برای بافت حصیر از چهار نوع گیاه بهره می جویند:

1. سوب

سوب (sub)، سوف (suf) یا سوم (sum) گیاهی است جنگلی که در لابه لای درختان صنوبر به شکل خودرو و یا در زمین های مرطوب و آبگیر می روید و به دو گونه برای استفاده در حصیر بافی گیلان تهیه می گردد:

• گونه ی اول نازک و نامرغوب و زبر است که به سیم (sim) و یا سیمی حصیر (simi hasir) معروف است و کاربرد خانگی دارد.
• گونه ی دوم سوبه حصير (suba-hasir) خوانده می شود که مرغوب، ظریف و نرم است و همواره برای فروش بافته می شود.

این سوب ها از نیمه ی دوم فصل تابستان، یعنی پانزدهم تیرماه معمولا برای مصارف خانگی و یا فروش در بازار صنایع دستی محلی بریده می شوند و در انبارهای تاریک و مرطوب نگهداری می گردند. معروف ترین سوبه حصیرها در انزلی بافته و به جهت داشتن تقاضای بی شمار به سایر نقاط صادر می گردد.

2. لى

لى (li) يا ليق (liq) گیاهی است مردابی با برگ هایی دراز و باریک به ارتفاع تقریبی 1.5متر و گل های زرد و زیبا در محیطی که اصطلاحا به گویش گیلکی به آن سل (sal) یا استلخ (estalx) گفته می شود، رشد می کند. این گیاه شبيه سوف و کمی باریک تر از آن است و از خانوادهی علفی کارکس بزرگ محسوب می شود.

در شرق گیلان بیشتر آن را با نام الى (li) می شناسند و یکی از مهم ترین مواد اولیه ی حصیر بافی گیلان در شهرهای آستانه، لاهیجان، لشت نشا، رودسر، کلاچای، لنگرود و غیره به شمار می آید. از صنایع دستی گیلان با لی بیشتر در پوشاندن بام خانه های گالی پوش و تهیه ی نخ های علفی برای بستن اشیا استفاده می کردند. به جنس مرغوب و مستحکم و پردوام لی، «ابروشوم لی» (abrusum-li) «ابریشم لی» می گفتند.